Araknoid Kist (Araknoid Kistler)

Araknoid kistler, beyin veya omurilik etrafındaki araknoid mater tabakasının ikileşmesi sonucu oluşan, beyin omurilik sıvısı (BOS) ile dolu, iyi huylu kistik yapılardır. Tüm intrakranyal kitlelerin yaklaşık %1'ini oluşturur ve genellikle konjenitaldir (primer araknoid kist). Travma, enfeksiyon veya kanama sonrası da gelişebilir (sekonder araknoid kist). En sık orta çukur/sylvian fissür bölgesinde görülür (%50-60), ardından posterior fossa (%20-30), suprasellar bölge (%10) ve konveksite gelir. Orta çukur kistleri Galassi sınıflamasına göre Tip I (küçük, sylvian fissürde), Tip II (orta-büyük, temporal lob basısı) ve Tip III (tüm temporal lobu kaplayan) şeklinde gruplandırılır. Kistler çoğunlukla asemptomatiktir ve insidental MR/BT'de tesadüfen saptanır. Semptomlar genellikle kist büyümesi, kitle etkisi veya BOS dinamiği değişikliğinden kaynaklanır. Kist büyümesi sonucu kranyal asimetri (özellikle bebeklerde fontanel kabarıklığı), baş ağrısı, nöbet, hemiparezi veya gelişme geriliği görülebilir. Posterior fossa kistleri hidrosefali, ataksi ve kranyal sinir bulguları ile prezente olabilir. Asemptomatik kistler sadece takip edilirken, semptomatik kistler cerrahi tedavi gerektirir. Cerrahi seçenekler arasında endoskopik fenestrasyon (kist duvarının açılarak BOS ile iletişim sağlanması), mikrocerrahik fenestrasyon veya kist-peritoneal şant bulunur. Endoskopik yaklaşım minimal invaziv olup özellikle orta çukur ve suprasellar kistlerde tercih edilir. Şant enfeksiyonu/tıkanma riski nedeniyle genellikle son seçenektir. Erken tanı ve uygun tedavi ile prognoz mükemmeldir, nörolojik sekeller nadirdir.

Araknoid kist tanısı öncelikle beyin görüntüleme ile konur. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), kistin anatomik lokalizasyonunu, boyutunu, beyin dokusuna olan etkisini ve BOS ile aynı sinyal özelliğini göstermede altın standarttır. MRI'da kist T1 sekansta hipointens, T2 sekansta hiperintens olup BOS ile identik sinyal verir; kontrast tutulumu göstermez. FLAIR sekansında tamamen söndürülür (BOS gibi). Bilgisayarlı tomografi (BT) de tanı koydurucu olup kist hipodens, BOS yoğunluğunda, kemik remodelasyonu yapabilir (özellikle orta çukur kistleri temporal kemik incelme/çıkıntı). Kist-parankimal ayırım net yapılmalıdır; epidermoid kist, nöroepitelyal kist ve genişlemiş Virchow-Robin aralıkları ayırıcı tanıda düşünülür. Epidermoid kist difüzyon MRI'da kısıtlama gösterir, araknoid kist göstermez. Nöbet ile başvuran hastalarda EEG temporal odak gösterebilir. Hidrosefali gelişen posterior fossa kistlerinde ventriküler genişleme MRI'da belirgindir. Dinamik MR-sisternografi kist ile subaraknoid aralık arasındaki iletişimi değerlendirebilir (pulse sequence kullanarak BOS akımı görüntülenir). Semptomatik kistlerde nöroşirurji konsültasyonu zorunludur; asemptomatik kistlerde periyodik görüntüleme takibi (6-12 ayda MRI) önerilir. Gebelikte fetal ultrasonografi ile antenatal tanı mümkündür; büyük kistler doğum sonrası erken değerlendirme gerektirir.