Çocuklarda Hidrosefali (Beyin Sıvısı Birikmesi)

Bebek ve çocuklarda beyin sıvısı birikmesi - Erken teşhis ve tedavi kritik

BVS-CD:H01.5
ICD-10:Q03.9
Alt:Q03 - Konjenital hidrosefali / G91 - Edinsel hidrosefali

AGenel Bakış

Hastalar için hızlı ve anlaşılır bilgiler

Hastalık Nedir?

Çocukluk çağı hidrosefalisi, beyin omurilik sıvısının (BOS) beyin ventriküllerinde aşırı birikmesi sonucu oluşan ciddi bir durumdur. Normal koşullarda beyin her gün yaklaşık 500 ml BOS üretir ve aynı miktarı absorbe eder. Hidrosefali, BOS üretimi ile emilimi arasındaki dengesizlikten kaynaklanır. Konjenital (doğumsal) hidrosefali doğumdan önce gelişirken, edinsel hidrosefali enfeksiyon, kanama, tümör veya travma sonrası oluşabilir. Erken tanı ve tedavi beyin hasarını önlemek ve normal gelişimi desteklemek için hayati önem taşır. Tedavi edilmezse artan kafa içi basıncı beyin dokusuna zarar verir, gelişim geriliğine ve kalıcı nörolojik hasarlara yol açabilir.

Belirtiler

Baş çevresinde hızlı büyüme (fontaneller kapanmadan)
Bıngıldakta (fontanel) kabarma ve gerginlik
Gözlerin aşağı kayması (setting sun sign - güneş batması bulgusu)
İnatçı kusma ve beslenme güçlüğü
Aşırı huzursuzluk, uyuşukluk veya irritabilite
Gelişim geriliği (motor ve bilişsel)
Nöbetler (epileptik krizler)
Strabismus (şaşılık) ve görme sorunları
Baş ağrısı ve letarji (büyük çocuklarda)
Koordinasyon bozukluğu ve denge problemleri

Tanı Yöntemleri

Hidrosefali tanısı klinik muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konulur. Bebeklerde baş çevresi ölçümü ve fontanel (bıngıldak) muayenesi ilk adımdır. Kranial ultrasonografi (USG) bıngıldak açıkken non-invaziv ve hızlı bir tanı sağlar. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ventrikül boyutlarını, BOS akış yollarını ve altta yatan nedenleri (tümör, kist, malformasyon) en detaylı şekilde gösterir. Bilgisayarlı tomografi (BT) acil durumlarda tercih edilir ancak radyasyon nedeniyle MR'a göre ikincildir. BOS basınç ölçümü (lomber ponksiyon) basıncı değerlendirmek ve enfeksiyon araştırması için yapılabilir. Video-EEG hidrosefali ile ilişkili nöbetlerin değerlendirilmesinde kullanılır.

Tedavi Yöntemleri

Hidrosefali tedavisi altta yatan nedene ve hastanın yaşına göre değişir. Ventriküloperitoneal (VP) şant, en yaygın tedavi yöntemidir; beyindeki fazla sıvıyı karın boşluğuna drene ederek BOS basıncını kontrol eder. Şant sistemi ayarlanabilir valfe sahip olup büyüme ile birlikte ayarlanabilir. Endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV), obstrüktif hidrosefali vakalarında şant alternatifidir; ventrikül tabanında küçük bir açıklık oluşturarak BOS'un doğal yoldan drene olmasını sağlar. ETV özellikle 1 yaş üstü çocuklarda akuaduktus stenozunda tercih edilir. Kombine ETV+choroid plexus cauterization (CPC) 6 ay altı bebeklerde başarı şansını artırır. Tedavi sonrası düzenli takip ve şant revizyonları gerekebilir. Enfeksiyon (menenjit, ventrikülit) durumunda antibiyotik tedavisi ve geçici eksternal ventriküler drenaj (EVD) uygulanır.

Ventriküloperitoneal (VP) Şant Ameliyatı
Endoskopik 3. Ventrikülostomi (ETV)
ETV + Choroid Plexus Cauterization (CPC)
Şant Revizyonu ve Onarım
Eksternal Ventriküler Drenaj (EVD)
Ventriküloatrial (VA) Şant (alternatif)
Düzenli Nöroşirürji Takibi
Gelişimsel Pediatri ve Rehabilitasyon

Çocuklarda Hidrosefali (Beyin Sıvısı Birikmesi) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Q1.Çocuklarda hidrosefali belirtileri nelerdir ve ne zaman doktora başvurulmalı?
Bebeklerde hidrosefalinin en erken belirtisi baş çevresinde hızlı büyümedir. Fontanel (bıngıldak) gergin ve kabarık olur, cilt altında damarlar belirginleşir. Gözler aşağı kayabilir (güneş batması belirtisi - setting sun sign). Bebek aşırı huzursuz, uyuşuk veya emme güçlüğü çekebilir. Kusma, nöbetler, gelişme geriliği ve boyun sertliği diğer bulgulardır. Bıngıldak kapandıktan sonraki çocuklarda baş ağrısı, kusma, letarji, görme bulanıklığı, koordinasyon bozukluğu ve kişilik değişiklikleri görülür. Bu belirtilerden herhangi biri fark edilirse acil olarak çocuk nörolojisi veya nöroşirürji uzmanına başvurulmalıdır. Erken tanı beyin hasarını önlemek için kritiktir.
Q2.VP şant ameliyatı nedir ve çocuğumda ömür boyu kalacak mı?
Ventriküloperitoneal (VP) şant, beyindeki fazla beyin-omurilik sıvısını (BOS) karın boşluğuna drene eden ince bir tüp sistemidir. Şant, beyin ventrikülüne yerleştirilen kateter, ayarlanabilir basınç valfi ve karın boşluğuna uzanan distal kateterden oluşur. Ameliyat genel anestezi altında 1-2 saat sürer ve genellikle 2-3 gün hastane yatışı gerektirir. Şantlar çoğu hastada ömür boyu kalır ancak tüm vakalarda aynı değildir. Bazı çocuklarda BOS dinamikleri zamanla düzelebilir ve şant bağımsızlığı kazanılabilir. Şantlar büyüme ile birlikte revize edilebilir, tıkanabilir veya enfekte olabilir. Modern şantlar ortalama 5-10 yıl veya daha uzun süre sorunsuz çalışır. Ayarlanabilir şantlar büyüme ile birlikte non-invaziv olarak ayarlanabilir.
Q3.Endoskopik 3. ventrikülostomi (ETV) nedir ve şanttan avantajları nelerdir?
Endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV), obstrüktif hidrosefali tedavisinde şant implantasyonuna alternatif minimal invaziv bir yöntemdir. İşlemde endoskop ile beyin içine girilerek üçüncü ventrikül tabanında küçük bir delik açılır ve BOS'un normal yoldan beyin yüzeyine akması sağlanır. ETV'nin şanta göre avantajları: yabancı cisim (implant) olmaması, enfeksiyon riskinin düşük olması, mekanik arıza olmaması, revizyon ameliyatı gerekme olasılığının azalması ve uzun vadede şant bağımsızlığı sağlamasıdır. Ancak ETV tüm hidrosefali tiplerinde uygun değildir; en iyi sonuçlar akuaduktus stenozunda, 1 yaş üstü çocuklarda ve tümöre bağlı obstrüksiyonda alınır. Başarı oranı %60-80 arasındadır ve başarısız ETV vakalarında şant implantasyonu yapılır.
Q4.Şant tıkanması veya enfeksiyonu nasıl anlaşılır? Belirtileri nelerdir?
Şant komplikasyonları (tıkanma veya enfeksiyon) hayatı tehdit edebilir ve acil müdahale gerektirir. Şant tıkanması belirtileri: ani başlayan şiddetli baş ağrısı, kusma, letarji (aşırı uyuşukluk), irritabilite, fontanel kabarması (bebeklerde), görme bulanıklığı, denge bozukluğu ve bilinç değişikliği. Şant enfeksiyonu belirtileri: ateş (38°C üstü), şant yolu boyunca kızarıklık-şişlik-ağrı, karın ağrısı, boyun sertliği, kusma ve genel durumda bozulma. Enfekte şantlarda BOS kültüründe bakteri ürer ve antibiyotik tedavisi gerekir. Tedavide genellikle eski şant çıkarılır, geçici eksternal drenaj (EVD) konulur, antibiyotik verilir ve enfeksiyon temizlendikten sonra yeni şant yerleştirilir. Herhangi bir şant komplikasyonu şüphesinde acil servise başvurulmalıdır.
Q5.Hidrosefali tedavisi sonrası çocuğumun gelişimi normal olacak mı?
Hidrosefali tedavisi sonrası gelişim, tanı zamanı, altta yatan neden, tedavi tipi ve komplikasyonlara bağlıdır. Erken tanı konulan ve başarılı tedavi edilen çocukların çoğu normal veya normale yakın gelişim gösterir. Ancak hidrosefali öncesi beyin hasarı oluşmuşsa (uzun süre tedavi edilmemiş, prematürite, enfeksiyon, kanama) motor, bilişsel veya görsel sorunlar kalabilir. Şant komplikasyonları (tekrarlayan tıkanmalar, enfeksiyonlar) gelişimi olumsuz etkileyebilir. Çocuklar düzenli nöroşirürji, nöroloji, gelişimsel pediatri ve rehabilitasyon takibinde olmalıdır. Erken müdahale programları (fizyoterapi, konuşma terapisi, özel eğitim) gelişimi destekler. Prognoz vakaların çoğunda iyidir; birçok çocuk normal okul hayatına devam eder ve bağımsız yaşam sürer.
Q6.Hidrosefali önlenebilir mi? Gebelikte nelere dikkat edilmeli?
Konjenital hidrosefalinin bir kısmı önlenebilir. Gebelik öncesi ve gebeliğin ilk trimesterinde folik asit desteği (günde 400-800 mcg) nöral tüp defektlerini (spina bifida) ve buna bağlı hidrosefalini azaltır. Gebelikte enfeksiyonlardan korunmak önemlidir; toksoplazmoz, sitomegalovirüs (CMV), rubella ve herpes gibi TORCH enfeksiyonları hidrosefali riskini artırır. Hamilelik takipleri düzenli yapılmalı ve anomali taramaları (ultrason, genetik testler) atlanmamalıdır. Prematüre doğum riski yüksek olan hamile adaylarında tokolitik tedavi ve antenatal kortikosteroid verilmesi intraventriküler kanama riskini azaltır. Doğum sonrası bebeklerde menenjit ve intrakranial enfeksiyonların erken tedavisi edinsel hidrosefalini önler. Ancak tüm hidrosefali vakaları önlenemez; genetik ve bilinmeyen faktörler rol oynar.
Detaylı rehber yükleniyor...

Bu Sayfayı Paylaşın

Bilgilendirici içeriği sevdiklerinizle paylaşın

Başka Bir Hastalık mı Arıyorsunuz?

134 nöroşirürji hastalığı içinde arama yapın

Popüler aramalar:

Diğer Hastalıklara Göz Atın

Popüler aramalar:

Doç. Dr. Özgür AKŞAN

Beyin ve Sinir Cerrahisi

Detaylı bilgi ve kişiye özel tedavi planı için randevu alın.

Randevu Al

MR Görüntülerinizi Gönderin

EmarYolla.com ile ücretsiz ön değerlendirme alın.

MR Yolla →

Hizmetlerimiz

Kapsamlı Nöroşirürji Hizmetleri - A·B·C·H

Hangi alanda yardıma ihtiyacınız var?

Çocuklarda Hidrosefali (Beyin Sıvısı Birikmesi) (ICD-10: Q03.9) Tedavisi | Doç. Dr. Özgür AKŞAN