Epilepsi (İlaca Dirençli Epilepsi Cerrahisi)

Epilepsi, beyindeki nöronların anormal, senkronize elektriksel deşarjları sonucu tekrarlayan nöbetlerle karakterize kronik bir nörolojik hastalıktır. Dünya nüfusunun yaklaşık %1'ini (50-65 milyon kişi) etkiler. Epilepsi heterojen bir hastalık spektrumu olup fokal (odaksal) veya jeneralize (yaygın) olabilir. Fokal epilepside nöbetler beynin belirli bir bölgesinden (örneğin temporal lob, frontal lob) başlar; jeneralize epilepside ise her iki hemisfer birlikte etkilenir. İlaca dirençli epilepsi (refrakter epilepsi), en az iki uygun antiepileptik ilaç (AEİ) monoterapisi veya kombinasyonuna rağmen nöbetlerin devam etmesi olarak tanımlanır ve epilepsi hastalarının %30-40'ını oluşturur. Kronik, kontrol edilemeyen nöbetler bilişsel bozulma, travma riski, ani beklenmedik epilepsi ölümü (SUDEP), sosyal izolasyon ve iş kaybına yol açar. Epilepsi cerrahisi, ilaç dirençli fokal epilepside altın standart tedavi yöntemi olup epileptojenik odağın (nöbet kaynağı) çıkarılmasını veya izole edilmesini amaçlar. En sık cerrahi uygulanan tip temporal lob epilepsisidir (TLE); bu vakalarda anterior temporal lobektomi veya selektif amigdalohippokampektomi ile %60-80 hastada tam nöbet kontrolü (Engel Class I - nöbetsizlik) sağlanır. Erken cerrahi (hastalık süresi <10 yıl) daha iyi sonuçlar verir. Cerrahi öncesi kapsamlı preoperatif değerlendirme (uzun süreli video-EEG monitörizasyonu, beyin MRI, PET, SPECT, nöropsikolojik testler, fonksiyonel MRI, Wada testi) epileptojenik odağın lokalizasyonu ve eloquent korteksin (dil, motor alanlar) korunması için esastır. Cerrahi seçenekler: rezektif cerrahi (odak çıkarılır), palyatif cerrahi (corpus callosotomy, MST), nöromodülasyon (VNS, RNS, DBS). Epilepsi cerrahisi yaşam kurtarıcı olabilir ve hastalarda dramati yaşam kalitesi iyileşmesi sağlar.

Epilepsi tanısı klinik öykü ve elektroensefalografi (EEG) bulgularına dayanır. Tanı için en az iki provoke olmayan nöbet veya tek nöbet + %60 nüks riski gerekir. Rutin EEG interikal (nöbetler arası) epileptiform deşarjları (spike, sharp wave) gösterebilir ancak sensitivite %50'dir. Uzun süreli video-EEG monitörizasyonu (1-7 gün) nöbet tipini, lokalizasyonunu ve sıklığını belirlemede altın standarttır; hastalar kameralı bir ünitede monitörize edilir, nöbetler kaydedilir ve EEG korelasyonu yapılır. Beyin MRI (3 Tesla, epilepsi protokolü) yapısal anomalileri gösterir: hipokampal skleroz (en sık TLE nedeni), kortikal displazi, kavernöz malformasyon, beyin tümörleri, eski stroke/travma sekeleri. FDG-PET (floro-deoxyglucose pozitron emisyon tomografi) interikal dönemde hipometabolik odağı gösterir. İktal SPECT (nöbet sırasında) hiperemi gösterir. Nöropsikolojik testler bilişsel fonksiyonları (bellek, dil, executive fonksiyonlar) değerlendirir. Fonksiyonel MRI (fMRI) dil ve motor korteksi haritalama yapar. Wada testi (intrakarotid amobarbital enjeksiyonu) dil lateralizasyonu ve bellek rezervini değerlendirir. İnvaziv EEG (subdural grid, stereo-EEG - SEEG) belirsiz vakalarda odak lokalizasyonu için kullanılır. Ayırıcı tanıda psikojenik non-epileptik nöbet (PNES), senkop, migren, uyku bozuklukları ekarte edilmelidir.