Oksipital Nevralji (Ense ve Baş Arkası Sinir Ağrısı)

Oksipital nevralji, ensedeki sinirlerin tahriş olması sonucu ense ve baş arkasında elektrik çarpması benzeri şiddetli bir sinir ağrısıdır. Migren ise farklı bir baş ağrısı türü olup genellikle tek taraflı, zonklayıcı niteliktedir ve daha çok alın-şakak bölgesinde hissedilir. Başlıca farklar şunlardır: Oksipital nevralji ense ve baş arkasında, elektrik çarpması veya delici tarzda hissedilir; migren ise alın-şakak bölgesinde, zonklayıcıdır. Migrene sıklıkla ışık-ses hassasiyeti, bulantı ve görsel belirtiler eşlik ederken, oksipital nevraljide genellikle yalnızca ağrı vardır. Oksipital nevralji boyun hareketleri ve saç tarama gibi etkenlerle tetiklenir. Muayenede ense sinirine basınca ağrının uyarılması oksipital nevraljiyi destekler; migrende bu bulgu yoktur. Tedavi de farklıdır: oksipital nevraljide sinir blokları ve gerekirse cerrahi, migrende ise migrene özgü ilaçlar kullanılır.

Sinir bloğu, hem tanıya yardımcı olmak hem de ağrıyı azaltmak amacıyla yapılan, küçük bir girişimdir. Hasta otururken veya yüzükoyun yatarken, ensedeki sinirin geçtiği nokta belirlenir. Bu bölgeye ince bir iğneyle lokal uyuşturucu ve gerekirse iltihap giderici bir ilaç enjekte edilir. İşlem birkaç dakika sürer ve ayaktan yapılır. Hastaların önemli bir kısmında ağrı kısa süre içinde geçici olarak hafifler; bu yanıt tanıyı destekleyebilir, ancak tek başına kesin tanı koydurmaz çünkü başka baş ağrısı türleri de bloğa yanıt verebilir. İltihap giderici ilacın etkisiyle rahatlama birkaç gün içinde başlar ve birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Etki geçtiğinde işlem belirli aralıklarla tekrarlanabilir. Olası yan etkiler arasında bölgede geçici uyuşma, küçük bir kanama veya nadiren alerjik tepki yer alır. Sinir bloğu güvenli bir yöntemdir, ancak kalıcı bir tedavi değil, geçici bir rahatlama sağlar.

Sinir serbestleştirme cerrahisi, ilaç tedavisine yeterli yanıt vermeyen veya sinir bloklarına yalnızca kısa süreli yanıt veren oksipital nevralji hastalarında düşünülür. Genellikle şu durumlarda uygundur: ilaçlara (sinir ağrısı ilaçları dahil) yetersiz yanıt, sinir bloklarına geçici ama kısa süreli yanıt, uzun süredir devam eden ve yaşam kalitesini bozan ağrı ve başka bir nedenin (tümör gibi) dışlanmış olması. İşlem, ensenin arka orta bölümüne yapılan küçük bir kesiyle gerçekleştirilir; siniri sıkıştıran kas bölümü gevşetilir ve sinir rahatlatılır. Ameliyat kısa sürer ve hastanede kalış genellikle bir-iki gündür. Bazı hastalarda ağrı kalıcı olarak kaybolur veya belirgin biçimde azalır; ancak bu girişimlerin etkinliğine dair kanıt sınırlıdır, her hastada kalıcı sonuç vermeyebilir ve ağrı tedavi sonrası yeniden ortaya çıkabilir. Olası yan etkiler arasında ensede genellikle geçici uyuşma ve nadiren yara enfeksiyonu yer alır. Küçük bir kesiyle yapılan, güvenli bir cerrahi seçenektir.

Oksipital sinir uyarımı, ilaç ve cerrahiye dirençli kronik oksipital nevralji hastalarında uygulanan bir yöntemdir. Hafif elektriksel uyarılarla sinir etkinliği düzenlenerek ağrı algısı azaltılır. Şu durumlarda düşünülür: ilaçlara dirençli ağrı, sinir bloklarına yanıtsızlık veya yalnızca kısa süreli yanıt, sinir serbestleştirme cerrahisine yanıtsızlık veya ağrının tekrarlaması. İşlemde, deri altından ensedeki sinir boyunca ince elektrotlar yerleştirilir. Önce bir deneme dönemi uygulanır; ağrı belirgin azalırsa kalıcı sistem yerleştirilir. Kalıcı sistemde, uyarıyı sağlayan küçük bir cihaz vücuda yerleştirilir. Hastaların önemli bir kısmında ağrı yarı yarıya veya daha fazla azalır. Olası sorunlar arasında elektrotun yer değiştirmesi, enfeksiyon ve uyarıya bağlı geçici his değişiklikleri yer alır. Bu yöntemin önemli avantajı, ayarlanabilir ve gerektiğinde geri alınabilir olması, kalıcı bir doku hasarı bırakmamasıdır.

Evet, beynin arka bölümünde beyinciğin alt kısmının normalden aşağı sarktığı bir durum olan Chiari malformasyonu, oksipital nevraljinin nadir nedenlerinden biri olabilir. Bu sarkma, ensedeki sinirleri ve bölgedeki zarları gererek veya sıkıştırarak oksipital nevralji benzeri ağrıya yol açabilir. Bu duruma bağlı ağrının ayırt edici özelliği, öksürme, ıkınma veya fiziksel zorlanma ile artmasıdır. Ayrıca denge bozukluğu, konuşma güçlüğü ve kollarda uyuşma gibi belirtiler eşlik edebilir. Tanı, beyin ve boyun MR'ı ile konur; bu nedenle Chiari'den şüphelenilen tüm hastalarda görüntüleme önemlidir. Bu durumda kesin tedavi, beynin arka bölümünü rahatlatan cerrahidir; bu cerrahi sonrası birçok hastada ense ağrısı azalır veya kaybolur. Sinir blokları geçici rahatlama sağlayabilir ancak asıl çözüm altta yatan nedene yönelik tedavidir.

Evet, oksipital nevralji ve kronik migren sıklıkla birlikte görülebilir ve birbirinden ayırt edilmesi zaman zaman zor olabilir. Bunun birkaç olası nedeni vardır: ense sinirleri ile yüz sinirleri beyin sapında ortak bir merkezde birleşir, bu nedenle birinin uyarılması diğerini tetikleyebilir. Ayrıca migren atakları sürdükçe boyun kaslarında kronik kasılmalar gelişebilir; bu da ense sinirini sıkıştırarak oksipital nevraljiyi tetikleyebilir. Uzun süren ağrı zamanla sinir sisteminin ağrıya daha duyarlı hale gelmesine yol açabilir; bu durumda her iki ağrı da şiddetlenir. Ayırt etmede ense sinirine basınca ağrının uyarılması ve sinir bloğuna alınan yanıt oksipital nevralji tanısını destekler; migrende bu bulgular yoktur. Bu durumda tedavi her iki soruna birden yönelik planlanır: migren için migrene özgü ve önleyici ilaçlar, oksipital nevralji için sinir blokları ve sinir ağrısı ilaçları kullanılır. Sinir uyarımı yöntemi de her iki durumda etkili olabilir.