Trigeminal Nevralji (Yüz Siniri Ağrısı)

En sık nedeni, yüz sinirinin beyin sapından çıktığı noktada bir damarın sinire baskı yapması ve nabız atışlarıyla siniri sürekli tahriş etmesidir; bu zamanla sinirin yanlış ve aşırı ağrı sinyalleri üretmesine yol açar. Daha seyrek olarak multipl skleroz, bu bölgedeki bir tümör ya da damar anomalileri gibi başka nedenler de görülebilir. Hastalık çoğunlukla orta-ileri yaşta başlar ve kadınlarda biraz daha sıktır. Hastalık genç yaşta başladığında, altta multipl skleroz gibi başka bir nedenin olup olmadığı beyin (ve gerektiğinde boyun omuriliği) MR'ı ile araştırılır.

Bilinen en şiddetli ağrılardan biridir; hastalar bunu 'elektrik çarpması', 'bıçak saplanması' veya 'yüzümde yıldırım çakması' gibi tarif eder. Ağrı aniden başlar, birkaç saniye ile birkaç dakika sürer ve yine aniden kesilir. Çoğunlukla yüzün bir tarafındadır ve sıklıkla yanak, çene ve dişler çevresinde hissedilir; alın ve göz çevresi daha seyrek etkilenir. Ağrı sıradan uyaranlarla tetiklenir: yüze hafif dokunmak, çiğnemek ve yemek yemek, konuşmak, diş fırçalamak, yüz yıkamak ve soğuk rüzgar. Bu yüzden hastalar yemekten, konuşmaktan ve yüzlerini yıkamaktan çekinebilir; bu da kilo kaybına ve günlük yaşamda zorlanmaya yol açabilir. Başlangıçta ataklar arasında ağrısız dönemler olur; hastalık ilerledikçe ataklar sıklaşabilir ve araya hafif sürekli bir ağrı yerleşebilir.

Tanı öncelikle hastanın anlattığı ağrının özellikleriyle konur; yüzün bir tarafında, ani, elektrik çarpması gibi ve belli hareketlerle tetiklenen ağrı tipiktir. Muayenede burun, dudak veya yanaktaki hassas noktalara dokunarak ağrı başlatılabilir. Beyin MR'ı önemli bir incelemedir: sinire baskı yapan damarı gösterebilir ve aynı zamanda multipl skleroz, tümör ya da damar anomalisi gibi başka nedenleri araştırmaya yarar. Özellikle genç hastalarda, ağrı her iki tarafta olduğunda ya da muayenede yüzde his kaybı gibi ek bulgular saptandığında bu incelemeler daha kapsamlı yapılır; gerekirse boyun omuriliği MR'ı da eklenir.

İlk tercih edilen ilaç karbamazepindir ve hastaların büyük bölümünde ağrıyı kontrol altına alır. İlaç, sinirdeki anormal aşırı uyarıyı azaltarak etki eder. Genellikle düşük dozda başlanır ve birkaç gün içinde kademeli olarak artırılır; ağrı kontrol altına alındıktan sonra en düşük etkili dozda devam edilir. Görülebilecek yan etkiler arasında uyku hali, baş dönmesi, dengesizlik ve kanda sodyum düşüklüğü vardır; seyrek olarak kan değerlerini etkileyebildiği için tedavinin başında kontroller yapılır. Bazı kişilerde ciddi cilt reaksiyonları açısından dikkatli olunması gerekir. Bu ilaca uygun olmayan ya da iyi tolere edemeyen hastalarda okskarbazepin, baklofen, lamotrijin, gabapentin veya pregabalin gibi alternatifler kullanılabilir.

Mikrovasküler dekompresyon, ilaçla sonuç alınamayan ya da kalıcı çözüm isteyen uygun hastalarda en sık tercih edilen ameliyattır. Amacı, yüz sinirine baskı yapan damarı bulup sinirden uzaklaştırmaktır. Kulak arkasından yapılan küçük bir kemik penceresinden girilir, mikroskop altında sinir ile damar görüntülenir ve aralarına ince, yumuşak bir yastıkçık yerleştirilerek baskı ortadan kaldırılır. Ameliyat birkaç saat sürer, genel anestezi altında yapılır ve birkaç günlük hastane yatışı gerektirir. Bu ameliyatın amacı ağrıyı kalıcı biçimde ortadan kaldırmaktır; ancak her cerrahi gibi yüzde uyuşma, işitme ile ilgili sorunlar, beyin omurilik sıvısı kaçağı veya enfeksiyon gibi riskleri vardır. Bu yöntem daha çok genç-orta yaşlı ve genel durumu iyi hastalarda tercih edilir; ileri yaştaki veya riskli hastalarda Gamma Knife ya da ciltten yapılan işlemler düşünülür.

Gamma Knife, kesi gerektirmeyen bir ışın tedavisidir ve özellikle ileri yaştaki, genel durumu ameliyata uygun olmayan ya da ameliyatı tercih etmeyen hastalarda kullanılır. İşlemde yüz sinirinin belirli bir bölgesine, hedeflenmiş ışın odaklanır. İşlem ağrısızdır, genel anestezi gerektirmez, kısa sürer ve genellikle aynı gün taburculukla tamamlanır. Etkisi hemen değil, birkaç hafta (bazen birkaç ay) içinde yavaşça başlar. Yan etki olarak en sık yüzde uyuşma görülebilir. Bu yöntem kesisiz olması ve düşük işlem riski taşıması nedeniyle tercih edilebilir; ancak ağrının zamanla yeniden ortaya çıkma olasılığı ameliyata göre daha yüksek olabilir.