Omurga Kırıkları (Vertebra Fraktürleri)

Travma, osteoporoz veya tümör nedeniyle vertebra kırıkları

1Genel Bakış

Hastalar için hızlı ve anlaşılır bilgiler

Hastalık Nedir?

Omurga kırıkları (vertebra fraktürleri), travma, osteoporoz, tümör veya enfeksiyon gibi nedenlerle omur gövdesinin kırılması veya çökmesidir. En sık lomber (bel) ve torasik (göğüs) bölgede görülür. Yaşlı hastalarda kemik erimesi (osteoporoz) nedeniyle minimal travma ile bile kompresyon fraktürü gelişebilir. Genç hastalarda yüksekten düşme, trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalar nedeniyle burst fraktürü veya instabil kırıklar oluşur. Kırık tiplerine göre kompresyon fraktürü (ön duvar çökmesi), burst fraktürü (tüm vertebra parçalanması) ve şans fraktürü (fleksiyon-distraksiyon yaralanması) olarak sınıflandırılır. Stabil kırıklarda konservatif tedavi, instabil veya nörolojik hasar yapan kırıklarda cerrahi stabilizasyon gerekir. Osteoporotik kırıklarda vertebroplasti veya kifoplasti minimal invaziv tedavi seçenekleridir. Erken tanı ve uygun tedavi ile hareket kabiliyeti korunur ve kronik ağrı önlenir.

Belirtiler

Şiddetli bel veya sırt ağrısı (ani başlangıçlı, hareketsizlikle artar)

Boy kısalması ve kamburlaşma (kifoz deformitesi, özellikle osteoporotik kırıklarda)

Dokunma ile ağrı (kırık bölgesinde hassasiyet)

Hareket kısıtlılığı (dönme, eğilme zorluğu)

Bacaklarda uyuşma ve güçsüzlük (sinir basısı varsa)

Yürüme güçlüğü (instabil kırıklarda)

Solunum zorluğu (torasik kırıklarda)

Mesane ve barsak kontrolü kaybı (omurilik hasarında, nadir)

Tanı Yöntemleri

Omurga kırıkları tanısı klinik değerlendirme ve görüntüleme ile konulur. Direkt röntgen (AP ve lateral) ilk değerlendirmede vertebra yükseklik kaybını, açılanmayı ve deformiteyi gösterir. Bilgisayarlı tomografi (BT) kırık hattını, kemik fragmanlarını ve kanal içine uzanımı detaylı gösterir; cerrahi planlama için esansiyeldir. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) omurilik basısını, sinir kökü kompresyonunu, disk yaralanmasını, ligaman hasarını ve kemik ödemi (akut kırık bulgusu) değerlendirir; kırığın yaşını (akut vs kronik) ayırt eder. STIR ve yağ baskılamalı sekanslar akut ödemi gösterir. Kemik sintigrafisi osteoporotik multipl kırıkları ve metastatik lezyonları saptamada yardımcıdır. Nörolojik muayene ile motor güç, duyu ve refleksler değerlendirilir; ASIA skorlaması ile omurilik hasarı derecelendirilir. DEXA (kemik yoğunluk ölçümü) osteoporoz varlığını belirler ve kırık riskini tahmin eder (T-skoru <-2.5). Instabilite kriterleri Denis üç kolon teorisi ile değerlendirilir: ön kolon (anterior longitudinal ligaman + ön 2/3 korpus), orta kolon (posterior 1/3 korpus + posterior longitudinal ligaman), arka kolon (pedikül, lamina, faset eklemler, intraspinöz ligaman). İki veya üç kolon tutulumu instabiliteyi gösterir ve cerrahi gerektirir.

Tedavi Yöntemleri

Omurga kırıklarının tedavisi kırığın tipine, stabilitesine, nörolojik hasara ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Stabil kompresyon fraktürlerinde (özellikle osteoporotik) konservatif tedavi uygulanır: istirahat, analjezik ilaçlar, korse (torakolomber ortez-TLSO) 6-12 hafta kullanılır, erken mobilizasyon teşvik edilir. Osteoporotik kırıklarda ağrı kontrolü için vertebroplasti (kemik çimentosunun kırık vertebraya enjeksiyonu) veya kifoplasti (balon ile vertebra yüksekliği restore edildikten sonra çimento enjeksiyonu) minimal invaziv seçeneklerdir; işlem lokal anestezi altında 30-60 dakikada yapılır, hastaların %70-90'ında hızlı ağrı rahatlaması sağlanır. İnstabil kırıklar (burst fraktür, şans fraktürü), kanal içine kemik fragmanı olan veya progresif nörolojik hasar yapan kırıklar cerrahi stabilizasyon gerektirir. Cerrahi seçenekler: posterior enstrümantasyon (pedikül vidaları ile füzyon), anterior dekompresyon ve korpektomi (vertebra gövdesi çıkarılıp cage ile rekonstrüksiyon), 360° füzyon (anterior + posterior kombine yaklaşım). Akut omurilik hasarında erken dekompresyon (ilk 24 saat içinde) nörolojik iyileşme şansını artırır. Tümöral kırıklarda ek olarak onkolojik tedavi (radyoterapi, kemoterapi) ve cerrahi eksizyon gerekir. Rehabilitasyon tüm hastalar için esastır: fizik tedavi, kemik güçlendirme egzersizleri, osteoporoz tedavisi (bifosfonatlar, denosumab, teriparatid), kalsiyum ve D vitamini desteği. Komplikasyon riski yüksektir: psödartroz, implant yetmezliği, komşu segment dejenerasyonu, kronik ağrı. Erken tanı ve uygun tedavi ile prognozu iyi, çoğu hasta fonksiyonel iyileşme sağlar.

Vertebroplasti (kemik çimentosu enjeksiyonu)

Kifoplasti (balon ile yükseklik restorasyonu + çimento)

Posterior Enstrümantasyon (pedikül vidaları ile füzyon)

Anterior Dekompresyon ve Korpektomi (vertebra çıkarma + cage)

Konservatif Tedavi (korse, istirahat, analjezik)

360° Füzyon (anterior + posterior kombine cerrahi)

Osteoporoz Tedavisi (bifosfonatlar, denosumab, kalsiyum/D vitamini)

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Kaynaklar

Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2023.
Winn HR, ed. Youmans and Winn Neurological Surgery. 6th ed. Elsevier; 2011.
Steinmetz MP, Benzel EC, eds. Benzel's Spine Surgery. 5th ed. Elsevier; 2022.
Rhee JM, Boden SD, eds. Operative Techniques in Spine Surgery. 3rd ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2021.

Bu içerik akademik kaynaklara dayanılarak hazırlanmış bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları için hekiminize başvurunuz.

Detaylı rehber yükleniyor...