Beyin Metastazları

Hastalık Nedir?

Beyin metastazları, vücudun başka bir bölgesindeki primer kanserin kan yoluyla beyne yayılması ile oluşan sekonder tümörlerdir. Yetişkinlerde tüm intrakranyal tümörlerin %40-50'sini oluşturur ve primer beyin tümörlerinden 10 kat daha sık görülür. Akciğer kanseri tüm beyin metastazlarının %40-50'sinden sorumludur, bunu meme kanseri (%15-20), melanom (%10-15), renal hücreli karsinom (%5-10) ve kolorektal kanser (%5) takip eder. Metastazların %80'i serebral hemisferlerde, %15'i serebellumda, %5'i beyin sapında lokalizedir. Metastazlar genellikle gri-beyaz madde bileşkesinde, kan akımının yavaşladığı bölgelerde yerleşir. Vakaların %60-80'inde multiple (çok sayıda) metastaz görülür. Leptomeningeal metastaz (beyin-omurilik zarlarına yayılım) kötü prognoz göstergesidir ve meme kanseri, akciğer kanseri ve melanomda daha sıktır. Beyin metastazı tanısı genellikle ileri evre kanseri gösterir ancak bazı vakalarda beyin metastazı primer kanserden önce ortaya çıkabilir (bilinmeyen primer). Prognoz genel olarak kötüdür ancak son yıllarda stereotaktik radyocerrahi, hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapideki gelişmelerle sağkalım süreleri uzamıştır. Prognostik faktörler arasında yaş (<65 yaş daha iyi), performans durumu (Karnofsky performans skoru >70), ekstrakranyal hastalık kontrolü, metastaz sayısı (tek metastaz daha iyi) ve primer kanser tipi sayılabilir. RPA (Recursive Partitioning Analysis) ve GPA (Graded Prognostic Assessment) skorları prognozu tahmin etmede kullanılır.

Belirtiler

Tanı Yöntemleri

Kontrastlı beyin MR altın standarttır ve en hassas görüntüleme yöntemidir. T1 kontrastlı sekanslarda tipik olarak halka şeklinde kontrast tutulumu, santral nekroz ve çevre ödem ('ring-enhancing' lezyon) görülür. Multiple, iyi sınırlı, sferik kitleler karakteristiktir. Hemorajik metastazlar (melanom, renal, tiroid, koriyokarsinom) T1'de hiperintens, T2*'de hipointens sinyal verir. MR spektroskopi yüksek kolin/kreatin oranı ve laktat piki gösterir. Kontrastlı beyin BT daha az hassas olup acil durumlarda veya MR kontrendikasyonu varsa kullanılır. PET-BT ile primer kanser kaynağı aranır ve tüm vücut evrelemesi yapılır. Bilinmeyen primer olgularda toraks, abdomen ve pelvis BT, meme ultrasonografisi/mamografi, üst-alt GİS endoskopisi, deri muayenesi yapılır. Soliter metastaz olgularında cerrahi öncesi biyopsi yerine direkt rezeksiyon tercih edilir çünkü patolojik tanı da konulur. Ayırıcı tanıda primer beyin tümörü (glioblastoma), apse, tüberküloma, toksoplazma ensefaliti, demiyelinizan hastalık ve radyasyon nekrozu düşünülmelidir. Perfüzyon MR'da metastazlar düşük rCBV gösterirken glioblastoma yüksek rCBV gösterir. Leptomeningeal metastaz şüphesinde kontrastlı spinal MR ve BOS sitolojisi yapılır. MR her 2-3 ayda tekrarlanarak tedavi yanıtı ve yeni metastazlar izlenir.

Tedavi Yöntemleri

Tedavi multidisipliner yaklaşım gerektirir ve medikal onkolog, radyasyon onkoloğu ve nöroşirürjen işbirliği ile planlanır. İlk adım steroid (deksametazon 4-16 mg/gün) ile ödemi azaltmak ve semptomları kontrol etmektir. Antiepileptik profilaksisi rutin önerilmez, sadece nöbet geçiren hastalarda başlatılır. Tek veya 2-3 metastaz varlığında lokal tedavi (cerrahi veya SRS) tercih edilir, 4'ten fazla metastazda tüm beyin radyoterapisi düşünülür. Cerrahi rezeksiyon erişilebilir, semptomatik, büyük (>3 cm) soliter metastazlarda tercih edilir. Hemen semptom rahatlaması sağlar, histopatolojik tanı verir ve lokal kontrolü artırır. Cerrahi sonrası kaviteye stereotaktik radyocerrahi veya cerrahi yatağına radyoterapi (cavity RT) uygulanarak lokal nüks riski azaltılır. Stereotaktik radyocerrahi (Gamma Knife, CyberKnife, LINAC-SRS) küçük-orta boy (<3 cm), derin yerleşimli, multiple metastazlar için idealdir. Tek seansta yüksek doz radyasyon verilir, lokal kontrol %80-90'dır. Tüm beyin radyoterapisi (WBRT) yaygın metastazlarda veya SRS sonrası progresyonda uygulanır. Genellikle 30 Gy 10 fraksiyonda verilir. WBRT beyin kontrol oranını artırır ancak nörokognitif yan etkilere neden olabilir (hafıza kaybı). Hipokampal koruyucu WBRT ve memantin kullanımı kognitif yan etkileri azaltır. Sistemik tedavide kemoterapi, hedefe yönelik tedavi (EGFR, ALK, HER2, BRAF inhibitörleri) ve immünoterapi (pembrolizumab, nivolumab, ipilimumab) seçenekleri primer kanser tipine göre belirlenir.

Beyin Metastazları Hakkında Sık Sorulan Sorular

İlgili Hastalıklar