Oligodendroglioma

Hastalık Nedir?

Oligodendroglioma, beynin miyelini üreten oligodendrosit hücrelerinden kaynaklanan bir glial tümördür ve tüm primer beyin tümörlerinin %5-10'unu, glial tümörlerin %15-25'ini oluşturur. Tipik olarak 35-50 yaş arası genç-orta yaş erişkinlerde görülür ve frontal lob (%50-70) veya temporal lob en sık lokalizasyondur. Erkeklerde kadınlardan hafif daha sıktır (1.3:1). WHO sınıflamasında Grade 2 (düşük grade oligodendroglioma) ve Grade 3 (anaplastik oligodendroglioma) olarak ikiye ayrılır. En önemli özelliği moleküler genetik profilidir - IDH mutasyonu ve 1p/19q kodeletion varlığı hem tanı kriteri hem de prognostik/prediktif belirteçtir. IDH mutant ve 1p/19q kodeleetion pozitif oligodendroglioma kemoterapi ve radyoterapiye çok duyarlıdır, diğer gliomalara göre çok daha iyi prognoza sahiptir - ortalama sağkalım Grade 2 için 12-15 yıl, Grade 3 için 7-10 yıldır. 1p/19q kodeletion olmayan tümörler aslında astrositoma kategorisine girer (yeni WHO 2021 sınıflaması). Kalsifikasyon (%70-90) ve yavaş büyüme karakteristiktir. Tümör hücreleri histolojik olarak 'yumurta' benzeri yuvarlak nükleuslu, şeffaf sitoplazmalı görünür ('fried egg appearance') ancak bu görünüm artefakt olabilir. Risk faktörleri net bilinmemekle birlikte ailevi oligodendroglioma sendromları tanımlanmıştır. Çoğu oligodendroglioma de novo (kendiliğinden) ortaya çıkar, nadiren düşük grade'den yüksek grade'e transforme olur. Kortikal yerleşimli olduğu için epilepsi ile prezentasyon sıktır (%60-85 - genellikle ilk ve tek belirti). Kanama riski diğer gliomlara göre daha yüksektir (kalsifikasyon ve vaskülarite nedeniyle). Leptomeningeal yayılım nadirdir (%1-5) ancak yüksek grade olgularda görülebilir.

Belirtiler

Tanı Yöntemleri

MR görüntüleme temel tanı yöntemidir. T2/FLAIR'de heterojen hiperintens, iyi sınırlı olmayan infiltratif lezyon, T1'de hipointens-izointens, kontrastsız veya minimal/heterojen kontrast tutulumu (Grade 2), belirgin kontrast tutulumu (Grade 3). Kalsifikasyon (%70-90) BT'de çok iyi görülür - serpantinöz, noktalı veya nodüler pattern. Kanama geçmişi varsa T1'de hiperintens sinyal, T2*'de hemosiderin birikimi hipointens sinyal verir. Kortikal-subkortikal yerleşim tipiktir. Perfüzyon MR (rCBV) tümör vaskülaritesini gösterir - Grade 2 düşük, Grade 3 yüksek perfüzyon. MR spektroskopi yüksek kolin/kreatin oranı, yüksek miyo-inositol (oligodendroglioma için karakteristik), düşük NAA gösterir. PET-BT metiyonin uptake grade ile korele. Kesin tanı cerrahi biyopsi veya rezeksiyon sonrası patolojik incelemedir. İmmünohistokimya GFAP pozitif (değişken), Olig2 pozitif, IDH1 R132H pozitif, ATRX ekspresyonu korunmuş. Moleküler testler esastır: IDH1/2 mutasyonu (sekans veya IHC), 1p/19q kodeletion (FISH veya CGH array), MGMT promoter metilasyon durumu. Ayırıcı tanıda difüz astrositoma (1p/19q negatif), glioblastoma (hızlı büyür, nekroz var), DNT (displastik nöroepitelyal tümör - çocuklarda, kortikal, nöbet odağı), gangliyoglioma düşünülmelidir. İdiopathik epilepsi ile ayırıcı tanı önemlidir - uzun süreli epilepsi öyküsü varsa mutlaka MR çekilmelidir. Grade 2 tümörler yıllar içinde anaplastik transformasyon geçirebilir (%30-50), bu nedenle yakın takip gerekir.

Tedavi Yöntemleri

Tedavi stratejisi tümör grade'i, moleküler profili, rezeksiyon derecesi, hastanın yaşı ve klinik durumuna göre kişiselleştirilir. Maksimal güvenli cerrahi rezeksiyon ilk adımdır. Eloquent alanda (motor, duyusal, dil korteksi) tümörler için uyanık kraniotomi, intraoperatif kortex haritalama, nöronavigasyon, elektrofizyolojik monitörizasyon kullanılır. Gross total veya near-total rezeksiyon hedeflenir çünkü rezeksiyon derecesi en önemli prognostik faktördür. Grade 2 tümörde total rezeksiyon + genç yaş + iyi performans durumu varsa 'izle-bekle' yaklaşımı uygulanabilir. Yüksek riskli Grade 2 olgularda (>40 yaş, subtotal rezeksiyon, büyük tümör) ve tüm Grade 3 olgularda adjuvan tedavi verilir. Radyoterapi (54 Gy fokal IMRT) + PCV kemoterapisi (prokarbazin, lomustin, vinkristin) standart altın standarttır. RTOG 9402 ve EORTC 26951 çalışmaları PCV'nin sağkalımı belirgin uzattığını göstermiştir (Grade 3 için ortanca sağkalım RT tek başına 3.9 yıl, RT+PCV 7.3 yıl). PCV 6 kür (8 hafta aralarla) verilir. Alternatif olarak temozolomid (daha iyi tolere, daha az toksik) verilebilir ancak PCV kadar etkili olduğu kanıtlanmamıştır. Yaşlı veya kötü performanslı hastalarda hipofraksiyone radyoterapi (40 Gy/15 fraksiyon) düşünülebilir. Epilepsi kontrolü için antiepileptik tedavi (levetirasetam, lamotrijin) başlatılır. Takipte her 3-6 ayda MR çekilir. Progresyonda re-operasyon, re-irradiasyon veya kurtarma kemoterapisi (temozolomid, nitrozüreler, bevacizumab) seçenekleri değerlendirilir. Hedefe yönelik tedaviler araştırma aşasındadır - IDH inhibitörleri (AG-120, AG-221), PARP inhibitörleri, MEK inhibitörleri.

Oligodendroglioma Hakkında Sık Sorulan Sorular

İlgili Hastalıklar