Hipofiz Adenomu - Transsfenoidal Endoskopik Cerrahi

Hipofiz bezi, beynin tabanında Türk eyeri (sella tursika) adı verilen kemik yapı içinde yer alan, yaklaşık nohut büyüklüğünde bir endokrin organdır. Vücuttaki birçok hormonun düzenlenmesinde merkezi rol oynar.

Hipofiz Adenomu Nedir?

Hipofiz adenomları hemen hemen her zaman iyi huyludur. Boyutlarına göre mikroadenom (10 mm altı) ve makroadenom (10 mm ve üzeri) olarak ikiye ayrılır. Fonksiyonel olarak ise hormon salgılayan (fonksiyonel) ve hormon salgılamayan (non-fonksiyonel) adenomlar şeklinde sınıflandırılır.

Fonksiyonel adenomlar aşırı hormon üretimi nedeniyle belirgin klinik tablolara yol açar. Prolaktinoma en sık görülen fonksiyonel adenomdur; kadınlarda adet düzensizliği ve süt gelmesi, erkeklerde cinsel işlev bozukluğu ile kendini gösterir. Büyüme hormonu salgılayan adenomlar akromegali veya gigantizme, ACTH salgılayanlar Cushing hastalığına neden olur.

Non-fonksiyonel adenomlar ise büyüyerek çevre yapılara baskı yaptığında belirti verir. En sık görme bozukluğu (özellikle bitemporal hemianopsi — iki taraftan görme alanı kaybı) ve baş ağrısı ile ortaya çıkar.

Tanı

Hormonal değerlendirme ve görüntüleme birlikte yapılır. Kan testlerinde prolaktin, büyüme hormonu, IGF-1, kortizol, ACTH, tiroid hormonları ve gonadotropinler ölçülür. Sellar MR (ince kesit, kontrastlı) tümörün boyutunu, kavernöz sinüs invazyonunu ve optik kiazmaya olan ilişkisini gösterir.

Transsfenoidal Endoskopik Cerrahi

Modern hipofiz cerrahisinin altın standardı endoskopik transsfenoidal yaklaşımdır.^1,2 Bu teknikte burun deliği üzerinden, sfenoid sinüs aracılığıyla hipofiz bezine ulaşılır. Kafatası açılmaz, beyin dokusu manipüle edilmez.

Endoskopik görüntüleme, geniş görüş alanı ve yüksek çözünürlük sağlayarak cerrahın tümörü daha güvenli ve kapsamlı bir şekilde çıkarmasına olanak tanır. Endoskopik transsfenoidal cerrahide hastanede kalış süresi genellikle 2-3 gündür.^3,4

Cerrahi endikasyonlar arasında görme kaybına neden olan makroadenomlar, medikal tedaviye dirençli fonksiyonel adenomlar (prolaktinoma hariç) ve apoplexi (hipofiz kanaması) sayılabilir. Prolaktinomada ilk tedavi genellikle medikal (dopamin agonistleri) olup, cerrahi ilaç direnci veya intolerans durumunda gündeme gelir.^5,6

Cerrahi Sonrası

Ameliyat sonrası hormonal değerlendirme, görme alanı testi ve kontrol MR ile takip yapılır. Diabetes insipidus (geçici su dengesizliği) en sık erken dönem komplikasyondur; çoğunlukla geçicidir. BOS fistülü (beyin omurilik sıvısı sızıntısı) nadir fakat önemli bir komplikasyondur.

→ Sonraki sayfa: S17 — Hipofiz Tümörlerinde Hormonal Değerlendirme