Hipofiz Tümörlerinde Hormonal Değerlendirme

Hipofiz bezi vücudun "orkestra şefi" olarak bilinir; büyüme, metabolizma, üreme, stres yanıtı ve su dengesi gibi hayati fonksiyonları kontrol eden hormonlar salgılar. Hipofiz tümörlerinde hormonal değerlendirme, tanının ve tedavi planının temel taşıdır.

Hipofiz Hormonları ve Hedef Organlar

Ön hipofiz altı temel hormon salgılar. Prolaktin meme bezlerini, büyüme hormonu (GH) kemik ve kaslardaki büyümeyi, ACTH böbreküstü bezlerini, TSH tiroid bezini, FSH ve LH gonadları (yumurtalık/testis) uyarır. Arka hipofiz ise ADH (su dengesi) ve oksitosin (doğum/emzirme) salgılar.

Prolaktinoma

En sık görülen fonksiyonel hipofiz adenomudur.^1,2 Kadınlarda amenore (adet kesilmesi), galaktore (süt gelmesi) ve infertilite; erkeklerde libido azalması, erektil disfonksiyon ve jinekomasti görülür. Tanıda serum prolaktin düzeyi ölçülür; 200 ng/mL üzeri değerler prolaktinomayı güçlü şekilde düşündürür.^3,4 Tedavide dopamin agonistleri (kabergolin, bromokriptin) birinci basamaktır.^5,6

Tanı karmaşıktır; 24 saatlik idrar kortizolü, gece tükürük kortizolü ve düşük doz deksametazon supresyon testi kullanılır.

Akromegali (GH Adenomu)

Büyüme hormonu fazlalığı yetişkinlerde akromegaliye neden olur. Ellerde, ayaklarda ve yüz hatlarında büyüme, eklem ağrıları, terleme artışı, uyku apnesi ve diyabet gelişebilir. Tanıda GH düzeyi ve IGF-1 ölçülür; oral glukoz tolerans testi altın standarttır.^7,8 Tedavide transsfenoidal cerrahi birinci basamaktır; somatostatin analogları (oktreotid, lanreotid) ek tedavi olarak kullanılır.^9,10

Cushing Hastalığı (ACTH Adenomu)

ACTH salgılayan adenomlar Cushing hastalığına yol açar. Merkezi obezite, yuvarlak yüz (ay yüzü), mor çatlaklar, osteoporoz, hipertansiyon ve diyabet tipik bulgulardır. Tanı karmaşıktır; 24 saatlik idrar kortizolü, gece tükürük kortizolü ve düşük doz deksametazon supresyon testi kullanılır. İnferior petrosal sinüs örneklemesi ektopik ACTH kaynaklarını dışlamada önemlidir.^11,12 Tedavide transsfenoidal cerrahi standarttır.^13,14

TSH Adenomu

Nadir görülür (yüzde 1-2).¹⁵ Sekonder hipertiroidi tablosu oluşturur. Tiroid hormonları yüksek, TSH baskılanmamış (uygunsuz yüksek) olarak izlenir.

Non-fonksiyonel Adenomlar

Hormon salgılamayan adenomlar sinsi seyirlidir. Büyüyerek optik kiazmaya baskı yapıp görme kaybına, sağlam hipofiz dokusunu sıkıştırıp hipopituitarizme (hormon yetersizliği) neden olabilir. Bu hastalarda ameliyat öncesi ve sonrası tüm hipofiz hormonlarının kapsamlı değerlendirmesi gerekir.

→ Sonraki sayfa: S18 — Akustik Nörinom