Beyin Metastazları

Beyin metastazları, vücudun başka bir bölgesindeki kanser hücrelerinin kan yolu ile beyne yayılması sonucu oluşan sekonder tümörlerdir. Erişkinlerde en sık görülen beyin tümörüdür - tüm beyin tümörlerinin yüzde 40-50'sini oluşturur ve primer beyin tümörlerinden 10 kat daha sıktır. Kanser hastalarının yaklaşık yüzde 10-30'unda hayatlarının bir döneminde beyin metastazı gelişir. En sık metastaz yapan primer kanserler: Akciğer kanseri (yüzde 40-50, özellikle küçük hücreli akciğer kanseri ve adenokarsinom), meme kanseri (yüzde 15-25, HER2 pozitif ve triple negative alt tipler), melanom (yüzde 5-20, en yüksek beyin metastaz eğilimi), renal hücreli karsinom (yüzde 5-10), kolorektal kanser (yüzde 5). Beyin metastazları tipik olarak gri-beyaz cevher bileşkesinde yerleşir çünkü kan damarları bu bölgede daralır ve kanser hücreleri takılır. Vakaların yüzde 60-80'inde multipl (çoklu) metastaz vardır, yüzde 20-40'ında soliter (tek) metastaz görülür. MR görüntülemede iyi sınırlı, sferik kitleler olup çevre ödem belirgindir. Ring-enhancing pattern tipiktir. Leptomeningeal metastaz (karsinomatöz menenjit) yüzde 5-15 olguda görülür ve prognozu kötüleştirir. Tedavi yaklaşımı metastaz sayısı, primer kanser kontrolü, hastanın performans durumu ve moleküler özelliklere göre belirlenir. Modern graded prognostic assessment (GPA) skoru prognozu tahmin eder (0-4 puan): GPA 0-1 (kötü prognoz, medyan sağkalım 3-6 ay), GPA 1.5-2.5 (orta, 6-12 ay), GPA 3-4 (iyi, 12-27 ay). Hedefe yönelik tedaviler (EGFR/ALK/BRAF inhibitörleri) ve immünoterapi (anti-PD1/PDL1) beyin metastazlarında paradigma değişimine yol açtı - beyin penetrasyonu yüksek ilaçlar ile sağkalım belirgin iyileşti.

Kontrastlı beyin MR en duyarlı tanı yöntemidir - beyin metastazlarını yüzde 95 üzerinde tespit eder, BT'den üstündür. Tipik görünüm: gri-beyaz cevher bileşkesinde, iyi sınırlı, sferik kitleler, belirgin çevre ödem (vazojenik), ring-enhancing veya nodüler kontrast tutulum. T1'de hipointens, T2/FLAIR'de hiperintens ödem. Susceptibility-weighted imaging (SWI) melanom ve hemorajik metastazları göstermede üstündür (mikrokanama odakları). Kontrastlı beyin BT alternatif olabilir ancak küçük metastazları (<5 mm) atlayabilir, MR kontrendike ise (pacemaker) kullanılır. Tüm vücut PET-BT primer kanser taraması ve sistemik hastalık değerlendirmesi için yapılır - okult primer kanser araştırması, evreleme. Göğüs-karın-pelvis BT primer kanser ve sistemik metastaz taraması için standart. Lomber ponksiyon (LP) leptomeningeal metastaz şüphesinde yapılır - BOS sitolojisi (malign hücreler), protein artışı, glukoz düşüklüğü. Flow sitometri ve sitospin BOS duyarlılığını artırır. Beyin metastazı tanısı konduğunda primer kanser araştırması yapılmalıdır - yüzde 10-15 olguda primer kanser bilinmemektedir (occult primary). Biyopsi genellikle gerekmez ancak soliter metastaz ve bilinmeyen primer durumunda stereotaktik biyopsi yapılabilir. Moleküler testler primer kanserde hedefe yönerik tedavi için önemlidir - EGFR, ALK, ROS1, BRAF, PD-L1 ekspresyonu. Lomber ponksiyon BOS sitolojisi leptomeningeal metastaz şüphesinde yapılır. Flow sitometri ve sitospin duyarlılığı artırır. BOS protein artışı ve glukoz düşüklüğü görülebilir.